İşçiyim, haklarım nelerdir?

 

İşçi Hakları;

Ücret   Hakkı:   Ücret   iş   sözleşmesinin   en   temel   unsurudur.İş   sözleşmesi   gereği   işçi   iş   görme   borcu   ile   yükümlü   iken, işveren de işçinin yaptığı iş karşılığında ücret ödemekle yükümlüdür. Ücret   ;bir   kimseye   bir   iş   karşılığında   para   ile   ödenen   tutardır.   İşçi   ve   işveren   bu   iş   karşılığında   ödenecek   ücreti, asgari   ücret   ile   belirlenen   kriterlerin   altında   kalmamak   kaydıyla,   diledikleri   gibi   belirleyebilirler.   İşçi   ücretini   tam   ve gününde   almak   hakkına   sahiptir.   Ücretin   tam   ve   gününde   ödendiğini   ispat   külfeti   işveren   üzerindedir.   Bu   konuda hakkını alamayan işçi yasal yollarla hakkını aramalıdır. Sigorta   Hakkı:   İşveren,   Sosyal   Güvenlik   Kurumu’na   işe   giriş   bildirgesi   vererek,   işçisini   çalışmaya   başladığı   gün itibariyle   sigortalı   göstermek   ve   işçinin   ona   bağlı   çalıştığı   süre   boyunca   düzenli   olarak   sigorta   primlerini   ödemek zorundadır.   Sigortalı   olma   hakkının   vazgeçilmez   bir   hak   olduğu   unutulmamalı,   hem   yaşlılık   aylığı   hem   de   sağlık hizmeti alabilmek için bu hakkın ihlali durumunda hem idari hem de yargısal yol ile hak aranmalıdır. Kıdem   Tazminatı   Hakkı:   Kıdem   tazminatı   işçilerin   iş   güvenliğini   sağlayan   ve   gereksiz   işten   çıkarmaların   önüne geçen   en   etkili   unsurlardan   biridir.   Kıdem   tazminatı,   belirli   şartların   sağlanması   halinde,   işçi   işinden   ayrılırken işverence ödenmesi zorunlu olan bir tazminattır. Kıdem   tazminatına   hak   kazanabilmenin   ilk   şartı;   işçinin   aynı   işvere   bağlı   olarak   en   az   1   yıldır   çalışıyor   olmasıdır.   Bu şart   dışında   iş   sözleşmesi   işverence,   iyiniyet   ve   ahlak   kurallarına   aykırılık   nedenleri   dışında   bir   nedenle   veya   işçi tarafından    sağlık,    ahlak    kurallarına    aykırılık    (    taciz,    hakaret    vb.)    veya    işin    durması    vb.sebeplerle    feshedilmiş olmasıdır.   Ayrıca   erkek   çalışanlar   askerlik,   kadın   çalışanlar   ise   evlendikleri   tarihten   itibaren   1   yıl   içerisinde   evlilik sebebiyle   iş   akdini   feshetmeleri   halinde   kıdem   tazminatına   hak   kazanırlar.   Emekliliğe   hak   kazanma   ve   işçinin   ölümü halinde de kıdem tazminatına hak kazanılmaktadır. Kıdem   tazminatı   hesaplanırken   işçiye   her   tam   yıl   için   30   günlük   brüt   ücret   tutarında   ödeme   yapılmaktadır.   1   yıldan artan   süreler   de   oranlanarak   hesaplamaya   dahil   edilmektedir.   Her   tam   yıl   için   hesaplanan   kıdem   tazminatı   tutarı, fesih tarihinde geçerli olan kıdem tazminatı tavanı ile sınırlandırılmıştır.  İhbar   Tazminatı   Hakkı:   İş   sözleşmesini   feshetmek   isteyen   taraf   fesih   iradesini   diğer   tarafa   çalışma   süresinin gerektirdiği   bildirim   süresine   uyarak   iletmekle   yükümlüdür.   İhbar   süresi   hem   işçi   hem   de   işveren   için   getirilen   bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğe uymayan taraf diğer tarafa ihbar tazminatı ödemek zorunda kalacaktır. Bildirim süreleri; - İşi 6 aydan daha az sürmüş işçi için 2 hafta, - İşi 6 aydan 1,5 yıla kadar sürmüş işçi için 4 hafta, - İşi 1.5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş işçi için 6 hafta, - İşi 3 yıldan fazla sürmüş işçi için ise 8 haftadır. Bu   süreler   asgari   süreler   olup   azaltılması   mümkün   olmamakla   birlikte,   tarafların   ortak   iradeleri   ile   arttırılması   her zaman olanaklıdır.  Fazla   Çalışma   Ücreti   Hakkı:   Yasal   düzenlemeler   gereğince   işçinin   haftalık   normal   çalışma   süresi   45   saattir.   Bu süreyi   aşan   tüm   çalışmalar   hukuken   fazla   çalışma   olarak   adlandırılmaktadır.   Ayrıca   genel   tatil   günleri   (1   ocak,   23 Nisan,   1   Mayıs,   19   Mayıs,   30   Ağustos,   Ramazan   Bayramı,   Kurban   Bayramı)   ve   ulusal   bayram   (29   Ekim   (28   Ekim saat   13:00’den   itibaren   başlar,1,5   gün   sürer)   günlerinde   çalışılması   halinde   bu   günler   içinde   fazla   çalışma   ücreti ödenmelidir. Fazla   çalışma   ücreti   hesaplanırken   her   1   saate   denk   gelen   fazla   çalışma   ücreti   %50   fazlasıyla   hesaplanır.   Yine   genel tatil   ve   ulusal   bayram   günlerinde   çalışan   işçilerin   fazla   çalışma   ücreti   her   1   gün   için   2   günlük   çalışma   ücreti   olarak hesaplanır. Ayrıca   işçiye   fazla   çalışma   karşılığı   ücret   talep   etme   hakkı   yanında   serbest   zaman/dinlenme   hakkı   talep   edebilme imkanı   da   yasal   olarak   tanınmıştır.   İşveren   bu   serbest   zamanı   işçiye,   fazla   çalışma   yaptığı   günden   itibaren   6   ay içerisinde kullandırmalıdır. Yıllık   Ücretli   İzin   Hakkı:   Dinlenmek   insani   en   temel   haklardan   biridir.   İşçi   işveren   yanında   işe   başladığı   tarihten itibaren,   deneme   süresi   de   dahil,   en   az   1   yıl   çalışması   halinde   yıllık   ücretli   izne   hak   kazanır. Yıllık   ücretli   izin   süresi işçinin   işyerinde   çalıştığı   süreye   yani   kıdemine   göre   hesaplanır.   Yıllık   ücretli   izin   süreleri   tarafların   anlaşması durumunda   arttırılabilir   ancak   azaltılamazlar.   Yine   işveren,   yıllık   izin   süresince   işçinin   sigorta   primlerini   ödemeye devam eder. Yıllık ücretli izin asgari süreleri; - İşçinin 1 yıldan 5 yıla kadar hizmet süresi var ise 14 gün, - 5 yıldan fazla 15 yıldan az hizmeti var ise 20 gün, - 15 yıl ve daha fazla hizmeti var ise 26 gündür. İşçinin   yıllık   ücretli   izin   hakkını   kullanırken   unutmaması   gereken   en   önemli   husus,   izinli   olunan   süre   içerisinde başka bir işte çalışamayacağıdır. Hafta   Tatili   Hakkı:   İşçi   1   haftalık   zaman   dilimi   içerisinde   iş   sözleşmesi   ile   belirlenmiş   işgünlerinde   çalışması halinde    hafta    tatiline    hak    kazanır.    Bu    kapsamda    tüm    işçilerin    haftada    en    az    1    gün    ücretli    hafta    tatili    hakkı bulunmaktadır. Hafta tatili süresi en az 24 saattir ve bu sürenin kesintisiz kullanılması gerekmektedir. İşçinin   hafta   tatilini   çalışarak   geçirmesi   durumunda   ücretli   hafta   tatili   ücretini   alacak,   buna   ek   olarak   hafta   tatilini çalışarak   geçirdiği   için   1   günlük   ücrete   de   hak   kazanacak,   buna   ilave   olarak   fazla   çalışma   yaptığı   için   bu   ücreti   %50 zamlı   olarak   hesaplanacaktır.   Dolayısıyla   söz   konusu   işçi,   1   günlük   hafta   tatili   çalışması   için   toplamda   2,5   günlük yevmiyeye hak kazanacaktır. Ara    Dinlenmesi    Hakkı:    Ara    dinlenmesi    günlük    çalışma    süresinin    ortalama    bir    zamanında    verilen    dinlenme süresidir.   İşyerlerindeki   öğle   yemeği   molası,   çay   molası   vs   molalar   ara   dinlenmesi   sınıfına   girmektedir. Ara   dinlenme süreleri iş yerinde 1 günde çalışılan süre göz önünde bulundurularak hesaplanır. Ara dinlenmesi; - Günlük çalışma süresi 4 saat ve daha kısa ise 15 dakikadan - 4 saat ile 7,5 saat arasında ise 30 dakikadan - 7,5 saatten daha fazla ise 60 dakikadan daha az olamaz. Çalışma    süresi    ve    fazla    mesai    hesaplanırken    ara    dinlenmesi    hesaba    katılmaz.    Ara    dinlenmesinin    kesintisiz kullandırılması daha uygun olmakla beraber, gün içerine bölünerek kullandırılması da olanaklıdır. İşe   İade   Hakkı:   İşçinin   haklı   bir   sebep   olmaksızın   işten   çıkartılması   durumunda,   işe   iadesini   talep   etme   hakkı   vardır. İşçinin işe iade hükümlerinden faydalanabilmesi için bazı şartlar vardır. Bu şartlar; - Söz konusu işyerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalı, - İşçi iş sözleşmesini fesheden işveren yanında en az 6 aydan beri çalışıyor olmalı, - Ve fesih tarihinden itibaren 1 ay içerisinde dava açılmış olmalıdır. İlgili   mahkeme   işçiyi   haklı   bulur   ise   işçinin   işine   iadesine   karar   verecektir.   Bu   durumda   işçi   10   gün   içerisinde işverene başvurarak işe iadesini talep etmelidir. Aksi halde işe iade hakkını kaybeder. İşçinin   bu   başvurusu   üzerine   işveren   işçiyi   1   ay   içerisinde   işe   başlatmaz   ise   işçiye   mahkeme   kararında   belirtilen tazminat   miktarını   (   en   az   4,   en   çok   8   aylık   ücret   tutarı)   ödemek   zorunda   kalacaktır.   Ayrıca   işveren   en   çok   4   aylık ücret   tutarı   olmak   üzere   işçiye   boşta   geçen   sürelere   ilişkin   ücretini   de   ödeyecektir.   İşçi   işe   iade   edilir   ve   işveren   de işçiyi   tekrar   işe   başlatır   ise,   işçiye   daha   önce   peşin   olarak   ödenen   kıdem   tazminatı   vb   ödemeler   işçiye   yapılacak ödemelerden mahsup edilebilir. Son   olarak   ve   tüm   bu   anlattıklarımız   ışığında;   hak   kaybına   uğramamanız adına,     uzman     bir     avukattan      destek     alınması     gerektiğini     önemle hatırlatmaktayız.